ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ - ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ - ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

 Ο Αλέξης καρπούζος γεννήθηκε στην Αθήνα στις 9 Απριλίου 1967, είναι διεθνώς αναγνωρισμένος φιλόσοφος και συγγραφέας που προωθεί τη σκέψη της Ολιστικής/Αποσπασματικής εμπειρίας του Συμπαντικού χωροχρόνου (Κενού και συγχρόνως Πλήρους) και τη Συνείδηση ​​της Κοσμικής Ενότητας/Πολλαπλότητας. Παρακολούθησε μαθήματα φιλοσοφίας και κοινωνικών σπουδών στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών και μαθήματα πολιτικών επιστημών στη Νομική Σχολή Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές του στην ψυχανάλυση, την ψυχολογία της μάθησης. Το 1990 γνώρισε τον Κορνήλιο Καστοριάδη, έναν ελληνικής καταγωγής φιλόσοφο και παρακολούθησε τις διαλέξεις και τα μαθήματά του. Επηρεάστηκε από την προσπάθεια του Καστοριάδη να συνδέσει τη φιλοσοφία με την ψυχανάλυση και την πολιτική, προκειμένου να δημιουργηθεί μια νέα οπτική σε μερικά από τα προβλήματα της κοινωνίας στην εποχή του. Το 1995 συναντήθηκε με τον Κώστα Αξελό και εμπνεύστηκε από τη μεταφιλοσοφική του σκέψη και τις κεντρικές του έννοιες, όπως οι έννοιες του παιχνιδιού και της πλανητικής σκέψης. Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα του Αλέξη Καρπούζου επικεντρώνονται στις σχέσεις ανάμεσα σε: Χρόνο και Κόσμο, Φύση και Ιστορία, Μηδέν και Άπειρο, Ένα και Πολλαπλό, Κενό και Πλήρες, Εμπειρικό και Υπερβατικό, Τεχνολογία και Τέχνη, Συνειδητό και Ασυνείδητο.


Η πιο κεντρική και διάσημη έννοια του Αλέξη Καρπούζου είναι ότι ο Κόσμος δεν είναι ούτε καθαρή τάξη, ούτε χάος, ούτε μια απλή διαλεκτική αντίφαση - είναι ένα ανοιχτό και δημιουργικό παιχνίδι δυνάμεων. Ο άνθρωπος δεν κυριαρχεί στον κόσμο, αλλά άνθρωπος και κόσμος συν-διαμορφώνονται.

Πλανητική σκέψη - Ζούμε στην εποχή της πλήρους τεχνικής ανάπτυξης, όπου όλα γίνονται ένα ενιαίο σύστημα (οικονομία - τεχνολογία - πληροφορία - δύναμη). Ωστόσο, αυτή η «πλανητική» κατάσταση είναι ταυτόχρονα άκοσμη, η ανοιχτή, ποιητική διάσταση του Κόσμου χάνεται.

Ανοιχτή σκέψη: Απορρίπτει τη δογματική σκέψη και την κλειστή ιδεολογία και μας προσκαλεί να σκεφτούμε τον κόσμο ως ένα ανοιχτό ερώτημα σχετικά με την αποξένωση, την τεχνολογία και την πρακτική.

Τεχνική και αποξένωση: Η τεχνική δεν είναι απλώς ένα εργαλείο - έχει γίνει ο κυρίαρχος τρόπος αποκάλυψης του είναι. Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει μέσα σε μια παγκόσμια μετριότητα και τεχνική ολότητα που καταπίνει την ελευθερία και την δημιουργική περιπλάνηση. Η στάση του στοχαστή σήμερα δεν είναι η κατάκτηση της αλήθειας, αλλά η αιώνια περιπλάνηση μέσα στο ερώτημα, χωρίς τελικό καταφύγιο.

Μετα-μεταφυσική σκέψη: Προσπαθεί να ξεπεράσει τη Δυτική μεταφυσική (από τον Πλάτωνα μέχρι τον Χέγκελ-Μαρξ), χωρίς να πέσει στον μηδενισμό ή τον σχετικισμό. Η πλανητική εποχή είναι το τέλος της φιλοσοφίας ως μεταφυσικής και ανοίγεται σε μια μετα-μεταφυσική στάση που απορρίπτει την τελική σύνθεση.

Μετα-ανθρώπινη σοφία / Μετά τον άνθρωπο → Υπέρβαση του ανθρωποκεντρισμού, προς μια ενοποιημένη κοσμική συνείδηση. Διερευνά την κίνηση πέρα ​​από την ανθρωποκεντρική σκέψη - όπου ο άνθρωπος είναι το μέτρο όλων των πραγμάτων - προς μια ευρύτερη, ολοκληρωμένη επίγνωση που αγκαλιάζει ολόκληρο τον κόσμο ως ένα ενιαίο, συνειδητό σύνολο. Στο πλαίσιό του, αυτό περιλαμβάνει:

Υπερνίκηση των δυϊσμών (άνθρωπος εναντίον μη ανθρώπινου, εαυτός εναντίον σύμπαντος). Αναγνώριση της διασύνδεσης της συνείδησης, της φύσης και 
του κόσμου. Μια στροφή προς μια «μετα-ανθρώπινη» προοπτική ενότητας, όπου η σοφία αναδύεται από τη συμμετοχή σε κοσμικές διαδικασίες και όχι από την κυριαρχία ή τον διαχωρισμό. Είναι μέρος της ολιστικής/μετα-οντολογικής του σκέψης, που επιχειρεί να οραματιστεί το επόμενο εξελικτικό άλμα της συνείδησης.

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ

Η «Μετα-οντολογική σκέψη» περιγράφει την προσπάθεια υπέρβασης της παραδοσιακής μεταφυσικής και οντολογίας, εστιάζοντας πλέον στο «ρυθμό και τις μεταμορφώσεις» του Κόσμου αντί για την αναζήτηση μιας σταθερής ουσίας του «Όντος».

Η «Ανοιχτή Ολότητα» αναφέρεται στην αντίληψη του Καρπούζου για τον κόσμο ως ένα σύνολο που δεν είναι κλειστό ή στατικό, όπως στον διαλεκτικό υλισμό ή και τον δομισμό, αλλά βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και γίγνεσθαι. Το ''Είναι εν τω Γίγνεσθαι της Ολότητας/Πολλαπλότητας''

Η "Μετα- Μεταφυσική της Ανοιχτότητας" είναι το άνοιγμα του στοχασμού στο Αδιανόητο και το Άρρητο

 Η ''Παράδοξη λογική'' συνιστά το ποιητικό ξεπέρασμα των λογικών κατηγοριών (είναι/μη-είναι).

Το ''Διαγώνιο μονοπάτι'' είναι η σύγκλειση των αντιθέτων στο “Εν-Παν” ή “Όλον-Μηδέν”

Η ''Συμπαντική συνείδηση'' Η εμπειρία της διασυνδεδεμένης ύπαρξης ως συνύπαρξη του Παντός/Μηδενός

Ο ''Σφαιρικός χωρόχρονος'' Το συν-όλο όλων των προοπτικών του Κόσμου, αδιαχώριστο από το απόλυτο Μηδέν που μεταμορφώνονται απροσδιόριστα

Οι κύριες διανοητικές επιρροές στον Αλέξη Καρπούζο και ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζονται στη σκέψη του είναι οι εξής:

• Ηράκλειτος: Αυτός είναι ο θεμελιώδης άξονας της φιλοσοφίας του Καρπούζου. Εκδηλώνεται μέσα από τις ιδέες του «πάντα ρέει» (τα πάντα ρέουν), της ενότητας των αντιθέτων και της έννοιας του παιχνιδιού/παιχνιδιού. Οι κεντρικές συνδέσεις είναι το παιχνίδι του κόσμου και η ιδέα της αιώνιας κίνησης και του γίγνεσθαι.


• Μαρξ: Ο Καρπούζος αναπτύσσει μια ανοιχτή, μη δογματική εκδοχή του Μαρξισμού, εστιάζοντας στην κριτική της αλλοτρίωσης και ιδιαίτερα της τεχνολογίας. Ο βασικός σύνδεσμος είναι η θεώρηση του Μαρξ ως στοχαστή της τεχνολογίας (που δεν περιορίζεται μόνο στα οικονομικά), η οποία αποτελεί τη βάση του «ανοιχτού Μαρξισμού» του.


• Χάιντεγκερ: Το ζήτημα του Είναι, η τεχνολογία ως τρόπος αποκάλυψης (αλήθεια) και η κριτική της μεταφυσικής είναι έντονα παρόντα. Κύρια σημεία σύνδεσης περιλαμβάνουν: την πλανητική εποχή, το τέλος της φιλοσοφίας ως μεταφυσικής και την τεχνολογία ως τον κυρίαρχο τρόπο με τον οποίο τα όντα αποκαλύπτονται.


• Νίτσε: Ο Καρπούζος βασίζεται στην υπερνίκηση του μηδενισμού, την αιώνια επιστροφή και το παιχνίδι ως μορφή υπέρβασης. Αυτό φαίνεται στην μετα-μεταφυσική του στάση, την κριτική των αξιών και το παιχνίδι ως έναν τρόπο υπέρβασης του μηδενισμού.


• Χέγκελ: Κριτικάρει και χρησιμοποιεί τη διαλεκτική — αλλά κυρίως την ανοίγει αντί να την κλείνει σε ένα σύστημα. Η κύρια σύνδεση είναι η απόρριψη οποιασδήποτε τελικής σύνθεσης, με αποτέλεσμα μια ανοιχτή (μη ολοκληρωτική) διαλεκτική.


• Φρόιντ: Η επιρροή είναι λιγότερο άμεση αλλά λειτουργεί σε ένα βαθύτερο επίπεδο που αφορά την επιθυμία και το ασυνείδητο. Συνδέεται κυρίως με τα θέματα του παιχνιδιού και της ελευθερίας, προσθέτοντας ένα ψυχαναλυτικό επίπεδο στην απελευθέρωση και τη δυναμική της επιθυμίας.


 ΒΙΒΛΙΑ

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία


                                                                                ΓΝΩΣΗ - ΣΟΦΙΑ : ΑΛΕΞΗΣ ΚΑΡΠΟΥΖΟΣ


Από τους πρώτους μύθους και τις προσωκρατικές κοσμολογίες μέχρι την επιστήμη της νεωτερικότητας, ο άνθρωπος επιδιώκει να κατανοήσει, να ταξινομήσει και να εξηγήσει τον κόσμο.  Η γνώση αναφέρεται στη διαδικασία κατανόησης των φαινομένων. Η σοφία, αντιθέτως, αφορά την κατανόηση του νοήματος πίσω από τα φαινόμενα. Η γνώση είναι αναλυτική, η σοφία συνθετική· η γνώση διαχωρίζει, η σοφία ενώνει. Το φιλοσοφικό ερώτημα που τίθεται είναι: μπορεί ο άνθρωπος να μετατρέψει τη γνώση σε σοφία; Μπορεί δηλαδή να περάσει από την επιστήμη του πραγματικού στη συνείδηση του Είναι;


1. Η γνώση ως λογική της διάκρισης Στην πλατωνική φιλοσοφία, η γνώση (ἐπιστήμη) αντιπαρατίθεται στην απλή δόξα, τη γνώμη. Ο Πλάτων, στην Πολιτεία (VI, 509d), τοποθετεί τη γνώση σε μια ιεραρχία που κορυφώνεται με την νόησιν του Αγαθού — την καθαρή θέα της αλήθειας. Ο Αριστοτέλης, στα Μετά τα Φυσικά, θα αποδώσει στη γνώση τον χαρακτήρα της αιτιώδους κατανόησης: «πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει». Η γνώση είναι, επομένως, έξοδος από την άγνοια και οικειοποίηση του κόσμου μέσω της λογικής.


2 Η γνώση ως δύναμη και περιορισμός Με τον Διαφωτισμό και τη Νεωτερικότητα, η γνώση μετατρέπεται σε μέσο ισχύος. Ο Φράνσις Μπέικον διακηρύσσει πως «Knowledge is Power», θεμελιώνοντας το πνεύμα της επιστημονικής εποχής. Όμως, όπως έδειξε ο Μάρτιν Χάιντεγκερ στο Ερώτημα περί τεχνικής (1954), αυτή η ταύτιση της γνώσης με τη δύναμη οδηγεί σε μια ανθρωποκεντρική λήθη του Είναι, όπου ο κόσμος γίνεται απλό απόθεμα (Bestand) για χρήση. Η γνώση, αποκομμένη από τη σοφία, παύει να αποκαλύπτει και αρχίζει να ελέγχει. Η γνώση, επομένως, κινείται εντός του γραμμικού και αιτιακού χρόνου· είναι προϊόν ανάλυσης, λογικής και μεθόδου. Όμως, όπως θα υποστήριζε ο Ηράκλειτος, «πολυμαθίη νόον ου διδάσκει» — η συσσώρευση πληροφοριών δεν οδηγεί κατ’ ανάγκη στη φρόνηση. Ο λόγος πρέπει να συνδεθεί με το ξυνόν, το κοινό νόημα του Όλου, για να μετατραπεί σε σοφία.


3. Η σοφία ως ενόραση και συμμετοχή στο Όλον Η σοφία, σε αντίθεση με τη γνώση, είναι βίωμα ενότητας. Ο Ηράκλειτος θεωρεί τη σοφία ως κατανόηση του λόγου του κόσμου — της ενότητας μέσα από τη σύγκρουση των αντιθέτων: «ἓν πάντα εἶναι». Ο Πλωτίνος, στους Εννεάδες, περιγράφει τη σοφία ως την επιστροφή της ψυχής στο Εν, όπου η διάνοια σιωπά και η νόηση μετατρέπεται σε θέα (θεωρία). Η σοφία είναι, επομένως, μετα-λογική· δεν αναιρεί τον λόγο, αλλά τον υπερβαίνει. Όπως ο Νίτσε στο Τάδε έφη Ζαρατούστρα, η σοφία δεν είναι αποτέλεσμα συλλογισμού, αλλά τραγική αποδοχή της ενότητας ζωής και θανάτου.


4. Η σοφία στην ανατολική παράδοση Στην ταοϊστική και βουδιστική σκέψη, η σοφία (prajñā) ταυτίζεται με τη μη-δυαδικότητα: την εμπειρία ότι το υποκείμενο και το αντικείμενο, το ορατό και το αόρατο, δεν είναι παρά εκδηλώσεις του ίδιου όλου. Ο Λάο Τσε γράφει: «Ο σοφός γνωρίζει χωρίς να γνωρίζει, πράττει χωρίς να πράττει» (Tao Te Ching, κεφ. 2). Αυτή η μη-αντιθετική στάση απέναντι στον κόσμο βρίσκεται κοντά στο πνεύμα του Καρπούζου, ο οποίος συνδέει τη σοφία με την ενσυναίσθηση του Όλου, με την επίγνωση ότι η ύπαρξη δεν είναι απομονωμένη, αλλά συμμετοχική.


5. Η διαλεκτική σχέση γνώσης και σοφίας Η γνώση και η σοφία, αντί να αντιπαρατίθενται, αποτελούν δύο διαλεκτικά στάδια της ανθρώπινης συνείδησης. Ο Χέγκελ, στη Φαινομενολογία του Πνεύματος (1807), περιγράφει τη διαδικασία μετουσίωσης της γνώσης μέσω της άρσης (Aufhebung), όπου το επιμέρους συντίθεται στο καθολικό. Η γνώση είναι η θέση — το στάδιο της διάκρισης· η σοφία είναι η άρση — η υπέρβαση της διάκρισης προς την ενότητα. Ο άνθρωπος δεν καλείται να απορρίψει τη γνώση, αλλά να την ολοκληρώσει μέσα στη σοφία. Ο Καρπούζος, στο έργο του Η κοσμολογία της συνείδησης, γράφει: «Η σοφία δεν είναι η άρνηση της γνώσης· είναι η απελευθέρωσή της από τη φυλακή του ανθρωποκεντρικού εγώ». Αυτό σημαίνει πως η σοφία είναι το σημείο όπου η γνώση μεταμορφώνεται σε αυτογνωσία — όπου το υποκείμενο κατανοεί ότι το αντικείμενο της γνώσης δεν είναι ξένο, αλλά αντανάκλαση του ίδιου του Είναι του.


6. Η γνώση και η σοφία στην εποχή της τεχνικής Η εποχή της πληροφορίας ανέδειξε την απέραντη επέκταση της γνώσης και, ταυτόχρονα, την έλλειψη σοφίας. Ο άνθρωπος γνωρίζει σχεδόν τα πάντα για τον κόσμο, αλλά όλο και λιγότερο για τον εαυτό του. Η γνώση έγινε ποσοτική, όχι ποιοτική. Ο Χάιντεγκερ μιλά για την «κατάσταση της λήθης του Είναι»· ο Καρπούζος θα έλεγε πως ο σύγχρονος άνθρωπος υποφέρει από μεταφυσική αναισθησία. Ο κόσμος αντιμετωπίζεται ως δεδομένο αντικείμενο, όχι ως ιερό μυστήριο. Η λύση, επομένως, δεν βρίσκεται στην απόρριψη της γνώσης, αλλά στη μετουσίωσή της σε σοφία — στη δημιουργία μιας ολιστικής/αποσπασματικής συνείδησης που ενώνει την επιστήμη με την ποίηση, τη λογική με το όνειρο, τον λόγο με την καρδιά.


7. Η Γνώση – Σοφία ως ενότητα λογικής και ενόρασης Η Γνώση – Σοφία αποτελεί έναν υπαρξιακό και γνωσιολογικό άξονα της ανθρώπινης εξέλιξης. Η γνώση είναι η πορεία του νου προς τα έξω, η σοφία η επιστροφή του πνεύματος προς τα μέσα. Η μία χωρίς την άλλη είναι ελλιπής· μαζί σχηματίζουν την πλήρη κυκλική κίνηση της συνείδησης. Όπως ο Ηράκλειτος είδε την ενότητα των αντιθέτων και ο Πλάτων την ανάβαση της ψυχής προς το Αγαθό, έτσι και ο Καρπούζος μάς καλεί σε μια νέα σύνθεση: «Η γνώση είναι το φως που δείχνει τον δρόμο· η σοφία είναι η αγάπη που τον περπατά.» Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία υπερτερεί του νοήματος, η αποκατάσταση της ισορροπίας ανάμεσα στη γνώση και τη σοφία είναι ίσως το πιο επείγον καθήκον της φιλοσοφίας — και της ανθρωπότητας.


                                                                                            ΠΕΡΑ ΑΠΌ ΤΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΓΝΩΣΗΣ - ΣΟΦΙΑΣ

                                                            Το μετα-οντολογικό και μετα-φιλοσοφικό όραμα του Αλέξη Καρπούζου

1. Από τη γνώση της διάκρισης στη σοφία της ενότητας

 Η ιστορία της φιλοσοφίας είναι, κατά κάποιον τρόπο, η ιστορία της διάκρισης: του υποκειμένου από το αντικείμενο, του ανθρώπου από τη φύση, του χρόνου από το αιώνιο. Η γνώση συγκροτήθηκε πάνω σε αυτές τις διακρίσεις — είναι η πράξη με την οποία ο νους οριοθετεί, ταξινομεί, διαχωρίζει. Η σοφία, αντίθετα, υπήρξε πάντοτε η νοσταλγία της ενότητας: η επιστροφή του ανθρώπου στο Όλον από το οποίο αποσπάστηκε. Ο Αλέξης Καρπούζος, κινώντας πέρα από την κλασική φιλοσοφική παράδοση, επιχειρεί να υπερβεί αυτό το δίπολο. Δεν προτείνει ούτε την απόρριψη της γνώσης υπέρ της σοφίας, ούτε την απορρόφηση της σοφίας στη γνώση, αλλά τη γέννηση ενός νέου τρόπου συνείδησης, που ο ίδιος αποκαλεί μετα-οντολογικό και μετα-φιλοσοφικό. Σε αυτόν τον νέο τρόπο σκέψης, η γνώση και η σοφία δεν διακρίνονται πια — είναι δύο τρόποι του ίδιου όντος να γνωρίζει και να είναι.

2. Οντολογική υπέρβαση: Η ενότητα ανθρώπου και κόσμου

 Στην καρδιά της σκέψης του Καρπούζου βρίσκεται η υπέρβαση της διάκρισης ανθρώπου–κόσμου.  Η νεωτερική φιλοσοφία θεμελιώθηκε πάνω στο υποκείμενο, στον “εαυτό που γνωρίζει”, και στην αντίστοιχη εξωτερικότητα του κόσμου ως αντικειμένου. Αυτή η διάκριση —από τον Καρτέσιο ως τον Καντ— δημιούργησε μια οντολογία της απόστασης: το Είναι έγινε κάτι προς παρατήρηση, όχι κάτι προς συμμετοχή. Ο Καρπούζος προτείνει μια μετα-οντολογία της ενότητας. Το Είναι δεν είναι αντικείμενο, ούτε ο άνθρωπος θεατής. Ο Κόσμος ''είναι'' σχέση, ενέργεια, συμμετοχή. Ο άνθρωπος δεν βρίσκεται απέναντι στον κόσμο, αλλά μέσα σε αυτόν, ως μορφή της ίδιας κοσμικής συνείδησης. Η γνώση, λοιπόν, δεν είναι πια αναπαράσταση, αλλά εκδήλωση του Όλου μέσα στη συνείδηση. Η σοφία δεν είναι ανώτερη κατάσταση, αλλά η ίδια η αυτογνωσία του κόσμου διαμέσου του ανθρώπου. Όπως γράφει: «Ο κόσμος δεν είναι έξω μας· είναι ο εαυτός μας που απλώνεται σε άπειρες μορφές.» Η υπέρβαση της διάκρισης γνώσης–σοφίας είναι, επομένως, οντολογική: δεν υπάρχει πλέον γνωρίζων και γνωριζόμενο, αλλά ένα συν-είναι (co-being), μια ενότητα όπου η σκέψη είναι μορφή του ίδιου του Είναι.

3. Μεταφυσική υπέρβαση: Από το Είναι στο Γίγνεσθαι του Όλου

 Η στοχαστική/ποιητική σκέψη του Καρπούζου δεν αναζητεί ένα υπερβατικό Είναι πίσω από τα φαινόμενα. Το Θείο, για εκείνον, δεν βρίσκεται “πάνω” από τον κόσμο, αλλά αναδύεται μέσα του, ως διαρκές γίγνεσθαι.  Η γνώση που στηρίζεται σε σταθερές οντολογικές κατηγορίες (είναι/μη-είναι, ύλη/πνεύμα) χάνει το έδαφος της, γιατί ο Κόσμος είναι αδιάκοπη δημιουργία — ένα “γίγνεσθαι του Είναι”, όχι ένα ον στατικό, αλλά το σύνολο των μεταμορφώσεων του. Στο μεταφυσικό επίπεδο, η υπέρβαση της διάκρισης γνώσης–σοφίας σημαίνει ότι το να γνωρίζεις και το να είσαι συμπίπτουν. Η γνώση δεν είναι ερμηνεία του Όντος, αλλά συμμετοχή στο γίγνεσθαι του Όλου. Η σοφία, από την πλευρά της, δεν είναι “ανώτερη” γνώση, αλλά η συνείδηση της μεταμόρφωσης όλων των αντιθέσεων και των αντιφατικών.ωΟ στοχασμός του Καρπούζου είναι, επομένως, ενεργειακή και ποιητική: το Σύμπαν δεν είναι μηχανή, αλλά ποίημα εν κινήσει, όπου η σκέψη είναι ρυθμός και όχι ορισμός.

4. Επιστημολογική υπέρβαση: Από τη λογική στη συνειδητότητα

 Η επιστημολογία της νεωτερικότητας, βασισμένη στη λογική, διαχωρίζει το υποκείμενο που γνωρίζει από το αντικείμενο που μελετά. Στον Καρπούζο, αυτή η διάκριση χάνει τη βάση της, γιατί η πράξη της γνώσης είναι ήδη εκδήλωση του Όλου μέσα στον νου. Η γνώση δεν είναι πια κατοχή πληροφορίας αλλά συμμετοχή στη συνειδητότητα. Ο κόσμος δεν “αναπαρίσταται” στον νου· παρίσταται, δηλαδή παρίσταται μέσα του ως μορφή του ίδιου του Κόσμου , ο οποίος εκδηλώνεται με πολλαπλές μορφές και είδη. Έτσι, η γνώση μεταμορφώνεται σε ενόραση — όχι διανοητική, αλλά συνειδησιακή. Ο νους παύει να είναι εργαλείο, γίνεται καθρέφτης της κοσμικής αυτογνωσίας. Και η σοφία δεν είναι παρά η πλήρης διαύγεια αυτού του καθρέφτη. Αυτός ο μετα-επιστημολογικός τρόπος γνώσης  Καρπούζο παίρνει ποιητική μορφή: «Η γνώση είναι η συνείδηση που κοιτά τον εαυτό της μέσα στα μάτια του κόσμου.»

5. Ψυχολογική υπέρβαση: Από το εγώ στη συνείδηση του Όλου

 Η υπέρβαση γνώσης–σοφίας προϋποθέτει και μια ψυχολογική μεταμόρφωση. Η διάκριση ανάμεσά τους αντανακλά την ίδια τη διάκριση εγώ – κόσμος, νους – καρδιά, ανθρώπινο – θεϊκό. Η γνώση, όταν ανήκει στο εγώ, διαχωρίζει· η σοφία, όταν ανήκει στη συνείδηση, ενοποιεί. Η ψυχολογική υπέρβαση είναι η σιωπή του εγώ, όχι ως άρνηση αλλά ως άνοιγμα. Όταν ο νους παύει να λειτουργεί ως ιδιοκτήτης της αλήθειας, τότε η γνώση μεταμορφώνεται σε σοφία. Στη γλώσσα του Καρπούζου, αυτό είναι το πέρασμα από το “σκέπτομαι” στο ''αυτό σκέπτεται'' ή αλλιώς “είμαι σκέψη του κόσμου”. Η ψυχολογία, λοιπόν, γίνεται οντολογία: η εσωτερική εμπειρία ταυτίζεται με τη δομή του σύμπαντος. Όπως η ψυχή είναι το βάθος του ανθρώπου, έτσι και το σύμπαν είναι η ψυχή του Όλου. Η υπέρβαση είναι, ταυτόχρονα, εσωτερική και κοσμική.

6. Το μετα-οντολογικό και μετα-φιλοσοφικό ως γλώσσα της υπέρβασης

 Ο Καρπούζος ονομάζει τη σκέψη αυτή μετα-οντολογική και μετα-φιλοσοφική. Δεν σημαίνει αυτό την κατάργηση της φιλοσοφίας, αλλά τη μετουσίωσή της σε ποίηση της συνείδησης. Η γλώσσα που μιλά αυτή η σκέψη δεν είναι πλέον αναλυτική ή αποδεικτική· είναι συμβολική, ρυθμική, μυθική. Πρόκειται για μια ποιητική λογική, όπου η έννοια και η εικόνα συνυφαίνονται. Η μετα-φιλοσοφική σκέψη δεν “λέει” απλώς, αλλά αναδύεται· δεν εξηγεί τον κόσμο, τον δημιουργεί ως λέξη. Η ίδια η γλώσσα γίνεται σώμα του Όλου: «Η σκέψη δεν περιγράφει το Είναι· είναι το Είναι που μιλά μέσα από τη σκέψη.» Έτσι, η υπέρβαση γνώσης–σοφίας δεν είναι διανοητικό συμπέρασμα, αλλά ποιητική πράξη, ένας ρυθμός ύπαρξης που συνδέει το ανθρώπινο με το κοσμικό.

Η Σοφία ως αυτογνωσία του Όλου

 Η υπέρβαση της διάκρισης γνώσης και σοφίας, στον Αλέξη Καρπούζο, σημαίνει την υπέρβαση κάθε δυαδικότητας: ανθρώπου–κόσμου, υποκειμένου–αντικειμένου, φύσης–ιστορίας. Η γνώση δεν είναι πλέον αντιπαράθεση με τον κόσμο, αλλά μορφή της κοσμικής αυτοσυνείδησης. Η σοφία δεν είναι ανώτερη βαθμίδα, αλλά η συνείδηση του Όλου που γνωρίζει τον εαυτό της μέσα από εμάς. Η σκέψη αυτή, μετα-οντολογική και μετα-φιλοσοφική, είναι ταυτόχρονα μυστική και επιστημονική, ποιητική και διαλεκτική. Είναι η γλώσσα ενός νέου ανθρωπισμού — ενός ανθρώπου που δεν θέλει να κυριαρχήσει στον κόσμο, αλλά να συμμετάσχει στη δημιουργική του ροή. «Δεν υπάρχει γνώση χωρίς σοφία, ούτε σοφία χωρίς γνώση. Υπάρχει μόνο η συνείδηση που αφυπνίζεται στο άπειρο πρόσωπο του κόσμου.»

 



Copyright 2026  Alexis Karpouzos 
|
Built with Author Websites by BookBub